Συστατικά θρέψης

 
 

Ποια είναι τα μακροσυστατικά και τα μικροσυστατικά θρέψης και πως δρουν στο ανθρώπινο σώμα;

 
 

1. Αντιοξειδωτικές ουσίες

Τα φλαβονοειδή ή πολυφενόλες, χαρακτηριστικές χρωστικές ουσίες που προέρχονται από:
  • μήλα (υψηλότερες συγκεντρώσεις)
  • μαύρο τσάι
  • μπρόκολο
  • σταφύλια
  • πορτοκάλια
  • άγρια χόρτα (ραδίκια, σέσκουλα κ.α)
  • ελαιόλαδο
  • κόκκινο κρασί
  • κρεμμύδια
  • μυρωδικά (άνηθος, μαϊντανό, σκόρδο κ.α)
  • φρούτα
  • λαχανικά
Τα φλαβονοειδή δεν είναι βιταμίνες. Πρόκειται για ουσίες που υπάρχουν μόνο στα φυτά και αποτελούν τμήμα των αμυντικών μηχανισμών τους, καθώς προσφέρουν ανοσία απέναντι σε μύκητες, έντομα και άλλους επιβλαβείς οργανισμούς. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρατηρούνται στα φρούτα και κυρίως στο εξωτερικό τους περίβλημα, δηλαδή στη φλούδα. Η σόγια περιέχει ισοφλαβίνη, ένα είδος φλαβονοειδούς, το οποίο λειτουργεί ως οιστρογόνο και έχει χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική μέθοδος ορμονοθεραπειών σε γυναίκες. Ορισμένα φυτικά φαρμακευτικά σκευάσματα, όπως εκχύλισμα από ιτιά ή γκίγκο, που χρησιμοποιούνται ως καταπραϋντικά για τον πόνο, περιέχουν φλαβονοειδή. Η σοκολάτα περιέχει ισοκατεχίνη (είδος φλαβονοειδών). Άλλες αντιοξειδωτικές ουσίες:
 
Oι τοκοφερόλες (βιτ.Ε):
προκαλούν μείωση της λιπιδικής υπεροξειδίωσης που άγει η εναπόθεση του β-αμυλοειδούς και καταστολή της φλεγμονής.
Σε ασθενείς στους οποίους χορηγήθηκε τοκοφερόλη και σελεγιλίνη οι έρευνες έδειξαν μείωση της ιδρυματοποίησης και της απώλειας των ADL.
 
Το ασκορβικό οξύ (βιτ.C):
προκαλεί αναστολή της παραγωγής νιτροσαμινών μέσω της αναγωγής των νιτρίτων
 
Τα καροτενοειδή που επηρεάζουν την λιπιδική υπεροξειδίωση.
Είναι γνωστό ότι η εναπόθεση του β-αμυλοειδούς στη νόσο Alzheimer μειώνει τις συγκεντρώσεις χαλκού και σιδήρου στον εγκέφαλο προκαλώντας παραγωγή υπεροξειδίου του υδρογόνου και επομένως οξειδωτική νευρονική βλάβη.
 

2. Βιταμίνη Β12

Έλλειψη της Β12 προκαλεί
  • αναστολή σύνθεσης του DNA
  • αύξηση της ομοκυστείνης
  • μείωση της μεθιονίνης απαραίτητη για τον μεταβολισμό καθώς είναι ο τροφοδότης των μεθυλίων
  • νευρονική δυσλειτουργεία
  • περιφερική νευροπάθεια
  • νευρονικό εκφυλισμό
  • Απόπτωση των νευρόνων του ιπποκάμπου στα τρωκτικά μέσω διαδικασιών που ξεκινούν από τη βλάβη στο DNA. Αν αυτός ο μηχανισμός ίσχυε και στον ανθρώπινο ιππόκαμπο ίσως να μπορούσε να εξηγηθεί ο ρόλος της Β12 στη νόσο Alzheimer.

3. Λιπαρά οξέα

Τα λιπαρά οξέα (fatty acids, FA) προέρχονται από την υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, δεν είναι συνήθως διακλαδισμένα και περιέχουν άρτιο αριθμό ατόμων άνθρακα, από 12 μέχρι 26. Τα λιπαρά οξέα διακρίνονται σε:
  1. υδρογονωμένα λιπαρά οξέα
  2. κορεσμένα λιπαρά οξέα (saturated fatty acids, SFA) (παλμιτικό οξύ), (στεατικό οξύ), αν δεν διαθέτουν διπλούς δεσμούς.
  3. ακόρεστα λιπαρά οξέα (unsaturated fatty acids, UFA), που χωρίζονται σε:
  • μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (monounsaturated fatty acids, MUFA), (ελαϊκό οξύ), αν διαθέτουν ένα διπλό δεσμό και
  • πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (polyunsaturated fatty acids, PUFA), (λινελαϊκό οξύ), (α-λινολενικό οξύ), αν διαθέτουν δύο ή περισσότερους διπλούς δεσμούς.
Τα κορεσμένα λιπαρά οξέα (στέρεα σε θερμοκρασία δωματίου) αποτελούν το βασικό διατροφικό παράγοντα που αυξάνει τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης και της LDL - «κακής» χοληστερόλης. Τα συναντάμε κυρίως σε :
  • κόκκινα κρέατα (μοσχάρι, χοιρινό, αρνί, κατσίκι, πρόβατο)
  • σάλτσες
  • πλήρες γάλα και γιαούρτι
  • τυριά
  • μαργαρίνες
  • αλλαντικά
  • φοινικέλαιο
  • επεξεργασμένες τροφές (παγωτά, σοκολάτα, μπισκότα, πίτες)
Έρευνες έχουν δείξει ότι αυξημένη πρόσληψή τους σχετίζεται με τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας και εμφάνισης στεφανιαίας νόσου και άλλων καρδιαγγειακών νοσημάτων, με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού, του προστάτη, του ενδομητρίου και του παχέος εντέρου, με την ανάπτυξη σαγχαρώση διαβήτη τύπου 2, αρτηριακής υπέρτασης και άλλων εκφυλιστικών ασθενειών. Συστήνεται η καθημερινή τους κατανάλωση να μην ξεπερνά το 7% του συνόλου των θερμίδων.
 
Η κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών οξέων προκαλεί αύξηση της αντίστασης στην ινσουλίνη και κατ΄επέκταση αύξηση του ενδεχόμενου εκδήλωσης της νόσου Αlzheimer.
 
Τα ακόρεστα «ωφέλιμα» λιπαρά οξέα.
Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα διακρίνονται σε ω-3 και ω-6. Η συνιστώμενη κατανάλωση πολυακόρεστων λιπαρών είναι έως 10% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας.
Τα ω-6 (λινελαϊκό-αραχιδονικό οξυ) λιπαρά οξέα απαντώνται στα φυτικά έλαια:
  • Αραβοσιτέλαιο
  • Σογιέλαιο
  • Ηλιέλαιο
  • Καρδαμέλαιο
  • Μαργαρίνες πλούσιες σε πολυακόρεστα
Τα ω-3 λιπαρά οξέα είναι απαραίτητα αφού είναι οξέα που δεν τα συνθέτει ο ανθρώπινος οργανισμός. Αποτελούν πρόδρομες ουσίες των εικοσανοειδών που έχουν ορμονική δράση, είναι απαραίτητα για τη δομή των κυτταρικών μεμβρανών, συμμετέχουν στο μεταβολισμό της χοληστερόλης, μειώνουν τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων και αυξάνουν τα επίπεδα της HDL-χοληστερόλης, ενώ δε φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τα επίπεδα της LDL-χοληστερόλης. Οι βασικές πηγές των ω-3 λιπαρών οξέων είναι:
  • λιπαρά ψάρια (σκουμπρί, σαρδέλες, κολιός, τόνος, σολομός, γαύρος)
  • θαλασσινά (οστρακοειδή και μαλάκια)
  • ξηροί καρποί (καρύδια, αμύγδαλα, φιστίκια)
  • αυγό
  • θαλάσσιο πλαγκτόν
  • λιναρέλαιο (ιχθυέλαια)
  • πράσινα φυλλώδη λαχανικά
  • φυτικά έλαια (λιγότερη περιεκτικότητα)
Η Αμερικάνικη Καρδιολογική Ένωση επισημαίνει ότι η κατανάλωση ω-3 λιπαρών οξέων προστατεύει την καρδιά βελτιώνοντας το λιπιδαιμικό προφίλ, μειώνοντας τη θρόμβωση του αίματος, ελαττώνοντας την πιθανότητα εμφάνισης ξαφνικού θανάτου και μειώνοντας τη συχνότητα καρδιακής αρρυθμίας. Επίσης, δύο εκπρόσωποι των ω-3 λιπαρών οξέων, το εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA) και το δωκοσαεξανοϊκό οξύ (DHA), έχει βρεθεί μέσα από έρευνες ότι βοηθούν στην πρόληψη του Σαγχαρώση Διαβήτη τύπου 2. Τα ω-3 λιπαρά οξέα έχουν ιδιαίτερα ευεργετικές επιδράσεις και στην αρτηριακή υπέρταση που παρουσιάζουν τα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα. Επίσης μελέτες δείχνουν άτομα με σαγχαρώδη διαβήτη που καταναλώνουν λιπαρά ψάρια δύο φορές την εβδομάδα μπορούν να βελτιώσουν τόσο το γλυκαιμικό προφίλ τους όσο και την αρτηριακή τους πίεση. Άλλες επιστημονικές έρευνες υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση 42 γραμμαρίων ξηρών καρπών (πλούσια σε ω-3 λιπαρά) ημερησίως, σαν μέρος μιας δίαιτας χαμηλής σε χοληστερόλη και κορεσμένα λίπη, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιοπάθειας. Τα ω-3 λιπαρά οξέα φαίνεται ότι έχουν και αντικαταθλιπτική δράση, ενώ βοηθούν και στην αντιμετώπιση των αρθρίτιδας. Παράλληλα, ενισχύουν την ικανότητα μάθησης, συγκέντρωσης και μνήμης.
 
Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση ω3-λιπαρών οξέων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σχετίζεται με τον δείκτη νοημοσύνης του παιδιού. Η Αμερικάνικη Καρδιολογική Εταιρεία στις γενικές διαιτητικές οδηγίες που εξέδωσε ενθαρρύνει το γενικό πληθυσμό να καταναλώνει ψάρι, τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, ενώ συστήνει και την καθημερινή λήψη 1 γραμμαρίου ω-3 λιπαρών οξέων.
 
Τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα
Έμφαση θα πρέπει να δώσουμε επίσης και στην πρόσληψη μονοακόρεστων λιπαρών οξέων (υγρά σε θερμοκρασία δωματίου), τα οποία αν αντικαταστήσουν τα κορεσμένα λιπαρά στη διατροφή μας επιφέρουν βελτίωση στην LDL-χοληστερόλη, χωρίς όμως να επηρεάζουν σημαντικά τα τριγλυκερίδια και την HDL.
 
Η πρόσληψη υψηλών ποσοτήτων μονοακόρεστων λιπαρών (κυρίως από το ελαιόλαδο) έχει σχετιστεί με μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων διότι το ελαιόλαδο περιέχει υψηλά ποσά αντιοξειδωτικών ουσιών, όπως φαινόλες και βιταμίνη Ε. Επιπρόσθετα, τα λιπαρά αυτής της κατηγορίας εκτός από την αντιθρομβωτική και αντιαθηρογόνο δράση τους, δρουν προστατευτικά απέναντι στον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών.
 
Πρόσφατα, ερευνητικές μελέτες έδειξαν ότι το ελαιόλαδο έχει αντιυπερτασικές ιδιότητες, όπως και αντιμικροβιακή δράση στο γαστρεντερικό σωλήνα. Για τα παραπάνω συνίσταται η πρόσληψη λιπών στη διατροφή μας να προέρχεται κυρίως από μονοακόρεστα λιπαρά, δηλαδή να αντιστοιχούν περίπου στο 20% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Η πρόσληψη μονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων θα μπορούσαν ίσως να μειώσουν το ενδεχόμενο εκδήλωσης της νόσου Alzheimer μέσω αγγειακών μηχανισμών και των αντιοξειδωτικών παραγόντων που αυτές οι ουσίες περιέχουν.
 
Yδρογονωμένα λιπαρά οξέα
Τα υδρογονωμένα λιπαρά οξέα γνωστά και ως trans λιπαρά οξέα, αυξάνουν τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης και μειώνουν τα επίπεδα της HDL. Τα trans λιπαρά οξέα προέρχονται κυρίως από τη θερμική επεξεργασία ελαίων και ζωικού βουτύρου, με μια χημική διεργασία που ονομάζεται υδρογόνωση. Έτσι, συνήθως τα προσλαμβάνουμε από:
  • έτοιμα αρτοσκευάσματα (μπισκότα, ντόνατς κ.α.)
  • τηγανητά τρόφιμα (πατάτες ή τηγανητό κοτόπουλο κ.α.)
Μετά από πολλά χρόνια επιδημιολογικών ερευνών οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα trans- λιπαρά οξέα είναι επικίνδυνα στην υγεία. Πώς προκύπτουν τα trans- λιπαρά οξέα; Η βιομηχανία τροφίμων εδώ και δεκαετίες κάνει μερική υδρογόνωση σε πολυακόρεστα φυτικά έλαια (τα οποία ταγγίζουν εύκολα και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην παρασκευή τροφίμων) για να μετατραπούν σε ημίρρευστα λίπη (μαργαρίνες). Οι πρακτικές εφαρμογές των μαργαρινών στη βιομηχανία τροφίμων και στο μαγείρεμα φαγητών είναι εκτεταμένη.
 
Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι κατά τη διαδικασία αυτή σχηματίζονται και trans- λιπαρά οξέα, με κυριότερο εκπρόσωπο το trans-ελαϊκό οξύ ή ελαϊδικό οξύ (elaidic acid). Τα trans- λιπαρά σε αντίθεση με τα cis- λιπαρά οξέα αλλάζουν τη σύνθεση των λιπιδίων στο πλάσμα του αίματος και επάγουν φλεγμονώδη φαινόμενα. Τα trans- λιπαρά προκαλούν επίσης την ενεργοποίηση διαφόρων παραγόντων, όπως του παράγοντα νέκρωσης όγκων (tumour necrosis factor, TNF) και αυξάνουν τα επίπεδα ιντερλευκίνης-6 (interleukin-6) και της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (C-reactive proteins, CRP). Οι παράγοντες αυτοί έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση στεφανιαίας νόσου.
 
‹‹ Επιστροφή στη λίστα δημοσιεύσεων
 
 
 

Επικοινωνία

 
Καντάνου 54 & Σμυριλίου
71303 Ηράκλειο Κρήτης
 

Επικοινωνία

 

Φόρμα Επικοινωνίας

 

Υπηρεσίες

 
Καντάνου 54 & Σμυριλίου
71303 Ηράκλειο Κρήτης

Φόρμα Επικοινωνίας

 
 
 

© 2019 NeuroCrete Ηράκλειο Κρήτης
-Ειδικός Νευρολόγος Γιακουμάκης Εμμανουήλ MD, MSc